Sáng chủ nhật rằm tháng Giêng, khoảng sân gạch Bát Tràng rêu phong của căn nhà cổ số bốn mươi tám phố Hàng Vải bỗng rực lên một màu đỏ chói mắt. Bốn đứa con của tôi đã thuê người dựng một tấm phông bạt in chữ Phúc Lộc Thọ to bằng cái chiếu đôi ngay trước hiên nhà.
Tôi ngồi trên chiếc ghế tràng kỷ gỗ gụ đánh vecni bóng loáng, mặc bộ áo dài nhung màu huyết dụ mà đứa con gái thứ ba cứ nằng nặc bắt cài kín cổ. Ở tuổi bảy mươi, sau hơn ba mươi năm làm kế toán trưởng cho Xí nghiệp Dệt mùa thu.
Mắt tôi vẫn đủ tinh để đọc từng con số nhỏ li ti trên hóa đơn điện nước mà không cần kính lúp. Thế nhưng hôm nay, bốn đứa con cùng dâu rể cứ vây quanh tôi như thể tôi là một bà lão đã lú lẫn đến mức không phân biệt nổi tờ một trăm nghìn với tờ năm trăm nghìn.
Đặng Tuấn Kiệt, thằng con trai cả bốn mươi tư tuổi của tôi, đứng chỉnh lại chiếc cà vạt lụa màu xanh tím than trước gương tủ chè. Vợ nó là Phạm Minh Châu đang cầm chiếc điện thoại gắn trên gậy chống rung, vừa quét ống kính một vòng quanh năm mâm cỗ đặt giữa sân vừa nói oang oang.
"Cả nhà vào thả tim cho đại gia đình cháu đi ạ, hôm nay bốn anh chị em chúng cháu làm lễ thượng thọ bảy mươi tuổi cho mẹ Sáu đây!"
Tôi nâng chén trà sen ấm nóng lên nhấp một ngụm nhỏ, hương trà thanh mát dịu nhẹ làm cổ họng đỡ khô rát giữa tiết trời xuân hanh hao. Con dâu cả Phạm Minh Châu quay sang dí sát màn hình điện thoại vào mặt tôi, giọng ngọt xớt như mía lùi.
"Mẹ ơi, mẹ cười tươi lên chào hơn ba trăm cô bác trong khu phố với bạn bè làm ăn của anh Kiệt đang xem phát sóng trực tiếp đi mẹ!"
Chưa kịp để tôi mở miệng, Minh Châu đã nhanh nhảu tự trả lời thay tôi bằng cái giọng nghẹn ngào như sắp khóc tới nơi.
"Thương mẹ Sáu lắm các bác ạ, từ ngày bố chồng cháu mất sớm, một mình mẹ tần tảo gánh vác căn nhà mặt phố Hàng Vải này để nuôi bốn anh em khôn lớn."
Tôi đặt nhẹ chén trà xuống đĩa sứ trắng, gõ ngón tay trỏ lên mặt bàn gỗ gụ làm cắt ngang bài văn mẫu đẫm nước mắt của cô con dâu cả.
"Châu này, bố chồng chị mất năm hai nghìn không trăm mười sáu, lúc đó thằng Kiệt đã ba mươi sáu tuổi và có hai mặt con rồi chứ nhỏ nhắn gì nữa."
Phạm Minh Châu cứng họng mất hai giây, vội vàng lia máy quay sang chỗ khác rồi cười chữa thẹn.
"Dạ vâng, ý con là trong mắt người làm mẹ thì con cái bảy mươi tuổi vẫn cứ là đứa trẻ thơ cần mẹ che chở đấy mà."
Ở góc sân bên trái, thằng con trai thứ hai của tôi là Đào Đức Duy đang đứng khoanh tay nói chuyện với mấy ông bác trong tổ dân phố. Đức Duy mang họ người chồng đầu đã khuất của tôi, năm nay bốn mươi mốt tuổi, hiện đang làm phó phòng vật tư cho một công ty xây dựng cầu đường.
Vợ nó là Hồ Hoài An mặc chiếc váy dạ hội lấp lánh kim tuyến trắng muốt, tay xách chiếc túi da bóng loáng, miệng không ngớt khoe khoang với bà tổ trưởng tổ dân phố.
"Bác tính xem, thời buổi kinh tế khó khăn thế này mà bốn anh em cháu vẫn quyết tâm tổ chức lễ mừng thọ thật linh đình cho mẹ Sáu mát mặt với phố phường."
"Riêng năm mâm cỗ đặc sản có cả tôm hùm hấp bia với súp bào ngư vi cá này là vợ chồng cháu phải đặt trước nửa tháng ở nhà hàng lớn đấy ạ."
Tôi nhìn xuống mâm cỗ bày ngay trước mặt mình, nơi đĩa tôm hùm chỉ có đúng cái vỏ đầu to tướng úp lên đống miến xào, còn phần thịt tôm đã được thái mỏng dính như tờ giấy cuốn. Năm mâm cỗ này đặt của quán nấu cỗ lưu động đầu ngõ Gạch với giá một triệu tám một mâm, hôm qua chính tay thằng bé giao hàng còn đưa nhầm tờ phiếu đặt cọc cho tôi ký nhận.
Thấy Hồ Hoài An định nói vống lên thành năm triệu một mâm, tôi thủng thẳng lên tiếng.
"An ơi, bảo nhà bếp mang thêm bát nước chấm gừng ra đây, chứ ốc hương đông lạnh mà thiếu gừng tươi là tanh không nuốt nổi đâu con ạ."
Mặt Hồ Hoài An đỏ bừng lên dưới lớp phấn nền dày cộp, cô nàng vội vã cấu nhẹ vào sườn chồng rồi lảng xuống dưới bếp giả vờ giục nhân viên chạy bàn. Ngay lúc đó, Mai Tuyết Mai, đứa con gái thứ ba được tôi nhận nuôi từ thuở còn đỏ hỏn ở cổng viện phụ sản, bước từ ngoài cổng sắt vào cùng chồng nó là Trương Quang Huy.
Tuyết Mai năm nay ba mươi bảy tuổi, mở một tiệm chăm sóc da mặt ở quận Đống Đa, còn Trương Quang Huy làm quản lý phòng trưng bày ô tô cũ. Vừa bước qua bậc tam cấp, Tuyết Mai đã rút khăn giấy chấm chấm vào khóe mắt khô cong, sải bước lao tới ôm chầm lấy vai tôi.
"Mẹ ơi, sáng nay con nhìn tấm ảnh bố trên bàn thờ mà thương mẹ đứt ruột, giá như bố còn sống để nhìn thấy mẹ bước sang tuổi bảy mươi khỏe mạnh thế này!"
Tôi nhẹ nhàng gỡ cánh tay thơm nồng mùi nước hoa Pháp của Tuyết Mai ra khỏi cổ áo dài nhung của mình, giọng tỉnh rụi.
"Ngày thường mẹ gọi điện bảo về ăn cơm canh cua đồng thì hai vợ chồng kêu bận chốt khách đến tận mười giờ đêm."
"Hôm nay có đông đủ các bác bên hội phụ lão với ông tổ trưởng tổ dân phố làm chứng, tự dưng con gái mẹ lại nhớ thương bố mẹ da diết thế cơ à?"
Trương Quang Huy đứng bên cạnh vội vàng đỡ lời vợ, hai bàn tay xoa vào nhau đầy vẻ cung kính.
"Mẹ cứ nói thế làm vợ chồng con tủi thân, chúng con cày cuốc ngày đêm cũng chỉ mong có chút điều kiện để báo hiếu mẹ lúc tuổi xế chiều thôi ạ."
Đi sau lưng vợ chồng Tuyết Mai là thằng con út Đặng Đình Tùng, năm nay ba mươi hai tuổi, hiện đang làm môi giới bất động sản tự do. Đình Tùng vuốt keo bóng mượt cả mái đầu, trên tay bưng một chiếc tráp gỗ bọc nhung đỏ có cài khóa đồng sáng loáng như đạo cụ đóng phim truyền hình.
Nó đặt chiếc tráp nhung đỏ lên chính giữa chiếc bàn phủ khăn ren trắng trước mặt tôi, rồi dõng dạc hô to để thu hút sự chú ý của cả năm mâm khách khứa.
"Thưa các cụ trong hội người cao tuổi, thưa các bác hàng xóm phố Hàng Vải, hôm nay nhân dịp lễ thượng thọ bảy mươi tuổi của mẹ Lương Thị Sáu."
"Bốn anh em chúng cháu có món quà đặc biệt dâng lên mẹ!"
Đặng Tuấn Kiệt bước ra đứng cạnh em út, ưỡn ngực vỗ nhẹ vào chiếc tráp nhung đỏ rồi nói bằng giọng trầm hùng đầy tự hào.
"Mẹ cả đời tiết kiệm, chẳng bao giờ dám mua sắm cho bản thân một món trang sức đắt tiền nào ngoài chiếc nhẫn vàng hai chỉ kỷ vật của bố."
"Vì vậy, tuần trước bốn anh em chúng con đã bàn nhau, mỗi đứa tự nguyện góp đúng năm mươi triệu đồng tiền mặt, tổng cộng là hai trăm triệu đồng chẵn."
"Đích thân chúng con đã đi đặt chế tác riêng một chiếc kiềng vàng ta chín bốn số nặng đúng năm cây vàng, chạm khắc hình rồng phượng sum vầy để mừng thọ mẹ!"
Cả khoảng sân gạch Bát Tràng lập tức rộ lên những tiếng trầm trồ xuýt xoa không ngớt của hơn ba mươi vị khách hàng xóm. Bà tổ trưởng tổ dân phố ngồi ở mâm đầu tiên vỗ tay bộp bộp, tấm tắc khen ngợi.
"Ôi dào, bà Sáu đúng là có phúc phần bằng mười người ta."
"Thời buổi vàng lên gần bốn mươi triệu một cây mà bốn đứa con dám bỏ ra hai trăm triệu mua vàng ròng biếu mẹ thì nhất cái phố cổ này rồi!"
Đặng Tuấn Kiệt bật chiếc chốt khóa đồng, mở nắp tráp nhung đỏ ra dưới ánh nắng trưa lấp lánh chiếu xiên qua tán cây khế cổ thụ. Nằm chính giữa lớp lụa vàng óng ả là một chiếc kiềng vàng bản to cỡ ngón tay cái, mặt trước chạm nổi hình đôi chim phượng hoàng ngậm cuốn thư chữ Thọ trông vô cùng bề thế.
Phạm Minh Châu lập tức dí sát ống kính điện thoại vào chiếc kiềng, giọng cao vút đầy phấn khích.
"Đấy, cô bác anh chị nhìn kỹ xem, đúng năm cây vàng ròng sáng lóa cả mắt nhé, vợ chồng em với chú Duy, cô Mai, chú Tùng mỗi nhà năm mươi triệu không thiếu một xu!"
Đào Đức Duy cũng bước lên một bước, đặt bàn tay lên ngực áo vest, gật gù phụ họa.
"Tiền bạc là vật ngoài thân các bác ạ, miễn sao mẹ Sáu của chúng cháu vui vẻ, sống lâu trăm tuổi bên con cháu là hai trăm triệu chứ năm trăm triệu anh em cháu cũng không tiếc."
Tôi ngồi im trên ghế tràng kỷ, ánh mắt dừng lại ở phần móc khóa cài phía sau của chiếc kiềng năm cây. Là người từng quản lý quỹ tiền mặt và vàng bảo chứng của xí nghiệp dệt suốt ba thập kỷ, tôi quá quen thuộc với ánh sắc trầm ấm, mềm mại đặc trưng của vàng ta hai mươi bốn ca-ra.
Thế nhưng chiếc kiềng nằm trong hộp nhung kia lại phát ra thứ ánh vàng tươi bóng loáng hơi ngả sang sắc đồng đỏ. Các đường chạm khắc rồng phượng sắc cạnh như đúc bằng khuôn máy công nghiệp chứ không hề có độ mềm của vàng nguyên chất.
Chưa kịp để tôi cầm chiếc kiềng lên xem xét, bốn đứa con cùng hai cô con dâu và thằng con rể đã đồng loạt ùa vào vây kín quanh ghế tràng kỷ của tôi. Đặng Tuấn Kiệt nâng chiếc kiềng ra khỏi hộp, còn Mai Tuyết Mai và Hồ Hoài An mỗi đứa giữ một bên vai tôi, miệng ríu rít giục giã.
"Mẹ ngồi im để anh cả đeo kiềng vàng lên cổ cho mẹ nào, phải đeo ngay giữa lễ mừng thọ thì mới lấy vía đại cát đại lợi được mẹ ơi!"
Trong lúc Đặng Tuấn Kiệt loay hoay bẻ phần chốt gài cứng ngắc sau gáy tôi. Thằng út Đặng Đình Tùng và con gái nuôi Mai Tuyết Mai cùng lúc cúi rạp xuống nắm chặt lấy bàn tay trái của tôi. Trên ngón áp út bàn tay trái ấy.
Tôi luôn đeo chiếc nhẫn vàng trơn hai chỉ mà người chồng quá cố đã tích cóp từng đồng phụ cấp thợ máy để mua tặng tôi ngày kỷ niệm hai mươi năm ngày cưới. Lòng bàn tay của Đình Tùng rịn đầy mồ hôi lạnh.
Ngón cái của nó miết mạnh qua đốt ngón tay hơi gầy guộc của tôi trong lúc Tuyết Mai giả vờ cúi xuống áp má vào mu bàn tay mẹ.
"Tay mẹ dạo này hơi sưng khớp ngón áp út đấy nhé, để hôm nào con mua lọ tinh dầu thông đỏ Hàn Quốc về xoa bóp cho mẹ đỡ tê tay!"
Chỉ trong tích tắc chưa đầy ba giây khi cả sáu bảy con người chen chúc che khuất tầm nhìn của khách khứa dưới sân. Tôi cảm nhận rất rõ một luồng lạnh buốt thoáng qua ngón áp út bàn tay trái. Chiếc nhẫn vàng hai chỉ vốn đã mòn vẹt lòng trong và hơi rộng hơn đốt xương ngón tay tôi bỗng bị tuột ra một nhịp.
Rồi ngay lập tức một vòng kim loại khác có kích cỡ y hệt được đẩy trượt vào đúng vị trí cũ. Động tác thuần thục, dứt khoát và ăn ý đến mức nếu tôi chỉ là một bà lão bảy mươi tuổi mắt mờ chân chậm bình thường.
Chắc chắn tôi sẽ tưởng rằng con cái chỉ đang âu yếm nắm tay chúc thọ mẹ. Sau gáy tôi, tiếng tách khô khốc vang lên khi Đặng Tuấn Kiệt dùng sức bẻ cong cái móc khóa cứng để ép hai đầu chiếc kiềng năm cây khớp vào nhau.
Một đầu kim loại sắc nhọn ở mối hàn móc khóa cào nhẹ vào làn da cổ khiến tôi hơi nhíu mày. Tôi cúi xuống nhìn ngón áp út bàn tay trái của mình. Trên ngón tay tôi vẫn là một chiếc nhẫn trơn kiểu cổ điển rộng bản bốn ly.
Nhưng vết xước hình dấu cộng nhỏ xíu ở mép phải do một lần tôi vô tình va vào cạnh bàn sắt ở xí nghiệp dệt đã biến mất hoàn toàn. Thay vào đó là một chiếc nhẫn mới tinh được đánh giấy giáp làm mờ có chủ đích.
Nhẹ bẫng và lạnh ngắt chứ không hề giữ nhiệt ấm áp như chiếc nhẫn vàng hai chỉ đã gắn bó với da thịt tôi suốt ba mươi năm qua. Tôi ngước mắt lên nhìn bốn đứa con đang đứng xếp hàng ngang trước mặt mình để cho ông phó nháy trong khu phố bấm máy chụp ảnh kỷ niệm.
Đặng Tuấn Kiệt cười rạng rỡ giơ ngón tay cái, Đào Đức Duy đứng nghiêm trang như cán bộ gương mẫu, Mai Tuyết Mai dịu dàng khoác tay tôi. Còn Đặng Đình Tùng thì cẩn thận gập nắp chiếc tráp nhung rỗng không lại. Không một ai trong số chúng có biểu hiện chột dạ hay lúng túng, tất cả đều đang tận hưởng những tràng pháo tay tán thưởng nồng nhiệt từ năm mâm cỗ dưới sân gạch.
Tôi không hề rút tay lại, cũng không gào lên vạch mặt chúng ngay giữa buổi lễ mừng thọ. Một người làm kế toán trưởng suốt ba mươi năm hiểu rất rõ một nguyên tắc bất di bất dịch trong nghề kiểm toán. Khi phát hiện ra kẻ biển thủ công quỹ vừa mới làm giả chứng từ, việc ngu ngốc nhất là đập bàn la hét để chúng kịp tiêu hủy tang vật và chối bay chối biến.
Cách duy nhất để tóm gọn cả ổ là cứ ký duyệt cho chúng tưởng mọi chuyện đã trót lọt. Rồi dùng chính khoản lợi nhuận kếch xù trước mắt làm cái bẫy cho chúng tự lột mặt nạ của nhau ra. Tôi mỉm cười hiền hậu, đưa bàn tay trái có đeo chiếc nhẫn giả lên vỗ nhẹ vào chiếc kiềng nặng trĩu trước ngực, giọng nói rõ ràng vang khắp khoảng sân gạch Bát Tràng.
"Mẹ cảm ơn bốn anh em Kiệt, Duy, Mai, Tùng cùng các dâu rể đã thương mẹ."
"Món quà hai trăm triệu này nặng nghĩa nặng tình quá, mẹ hứa sẽ giữ gìn cẩn thận và trả lại cho đứa nào xứng đáng nhất một phần thưởng gấp chín mươi lần số tiền hôm nay."
Cả bốn đứa con cùng hai dâu một rể nghe thấy cụm từ gấp chín mươi lần hai trăm triệu thì hai mắt sáng rực lên như đèn pha ô tô trong đêm tối. Chín mươi lần hai trăm triệu chính là mười tám tỷ đồng.
Đúng bằng mức giá mà mấy tay cò đất vừa trả cho căn nhà cổ mặt tiền rộng năm mét rưỡi ở số bốn mươi tám phố Hàng Vải này tuần trước. Đặng Tuấn Kiệt vội vàng cúi đầu rót đầy chén rượu nếp cái hoa vàng, hai tay nâng lên ngang trán với vẻ mặt thành kính gấp mười lần lúc nãy.
"Mẹ cứ yên tâm nghỉ ngơi hưởng tuổi già, chuyện nhà cửa đất đai của tổ tiên để lại, anh em chúng con nhất định sẽ nghe theo sự sắp xếp công tâm của mẹ ạ!"
