Khói trầm trên bàn thờ gỗ gụ vừa tàn lụi sau tuần hương cuối cùng của lễ cúng trăm ngày ông Tấn. Bà Quách Tuyết Quyên đứng lặng trước di ảnh chồng, đôi bàn tay gầy guộc chậm rãi xếp lại từng tờ tiền vàng mã còn sót trên đĩa sứ.
Ở tuổi sáu mươi sáu, lưng bà vẫn giữ được nét thẳng tắp của một cựu cán bộ phục chế hội họa từng làm việc hơn ba mươi năm tại bảo tàng mỹ thuật. Mái tóc bạc trắng được búi gọn bằng chiếc trâm gỗ mun giản dị.
Khuôn mặt điềm tĩnh không lộ ra vẻ bi lụy thường thấy của một góa phụ vừa mất đi người bạn đời gắn bó bốn thập kỷ. Dưới khoảng sân gạch đỏ rộng rãi của ngôi nhà cấp bốn mái ngói cổ, tiếng bát đĩa va chạm lạch cạch hòa lẫn với tiếng cười nói rôm rả của ba người con.
Họ không bàn chuyện hương khói cho người đã khuất, mà đang say sưa định giá từng món đồ cổ trong nhà. Lê Đình Triết, người con trai cả năm nay bốn mươi tuổi, vừa xỉa răng vừa dùng ngón tay búng mạnh vào thành chiếc lư đồng mắt cua đặt trên đôn sứ ngoài hiên.
Tiếng đồng ngân vang thanh mảnh khiến đôi mắt Triết sáng rực lên vẻ tham lam. Anh ta quay sang vợ là Mạc Thu Trinh, giọng nói đầy vẻ kẻ cả của một trưởng nam: Bộ tam sự bằng đồng đỏ đúc thủ công từ thời ông cố để lại này, ra ngoài phố đồ cổ bán bèo nhất cũng phải được bốn mươi triệu.
Chiều nay thuê xe bán tải chở bàn ghế của bên dịch vụ nấu cỗ về, em nhớ nhắc thợ khuân luôn bộ lư đồng này cùng đôi lộc bình men rạn lên thùng xe cho anh. Mạc Thu Trinh đang ngồi bấm máy tính trên điện thoại, nghe chồng nói liền vội vàng gật đầu tán thưởng:
Anh tính thế là chuẩn đấy, anh cả phải giữ đồ thờ cúng tổ tiên mới hợp lẽ trời đất. À mà cái sập gụ tủ chè khảm trai trong buồng khách kia kìa, hôm qua em chụp ảnh gửi cho tay buôn gỗ ngoài thị trấn xem thử rồi.
Họ trả đứt một trăm hai mươi triệu tiền mặt nếu gỗ chưa bị mối mọt ăn rỗng chân. Ngồi ở bàn bên cạnh, người con trai thứ hai là Lê Anh Bách lập tức đập mạnh đôi đũa xuống mặt bàn inox, giọng gắt gỏng phản đối:
Này anh chị cả, anh chị định vơ hết phần nạc rồi chừa xương xẩu lại cho vợ chồng em đấy à? Nhà này tuy nằm trong ngõ hẻm vùng ven, diện tích bé chẳng đáng bao nhiêu tiền đất, nhưng đồ gỗ của bố sắm từ thời bao cấp toàn là hàng hiếm.
Anh chị lấy sập gụ tủ chè với bộ lư đồng, thế còn vợ chồng em với chú út Trường Lộc thì húp nước xuýt chắc? Thái Tường Vân, vợ của Bách, cũng đanh đá chống nạnh đứng phắt dậy, giọng the thé vang khắp khoảng sân nhỏ:
Đúng đấy! Hôm đám tang bố, tiền phúng điếu thu về được sáu mươi triệu thì anh chị cả giữ khư khư bảo để lo làm chay tuần và xây mộ. Bây giờ vừa hết một trăm ngày, hương trên bàn thờ chưa kịp nguội mà anh chị đã gọi cả xe tải đến dọn sạch đồ có giá trị là không xong với em đâu!
Ít nhất đôi lộc bình men rạn với cái tủ chè phải thuộc về phần vợ chồng em, còn chiếc đồng hồ quả lắc của Pháp treo trên tường kia thì chia cho chú út! Cậu con trai út là Lê Trường Lộc, hai mươi tám tuổi, đang ngồi vắt vẻo trên chiếc ghế mây, mắt dán chặt vào màn hình trò chơi điện tử trên điện thoại.
Nghe chị dâu thứ nhắc đến tên mình, Lộc uể oải ngẩng đầu lên, bĩu môi đáp: Thôi đi chị Vân ơi, cái đồng hồ quả lắc cũ rích suốt ngày kêu tích tắc nhức cả óc ấy bán đồng nát được mấy đồng mà chị hào phóng nhường cho em?
Em nói thẳng luôn từ đầu rồi nhé, tháng sau em phải đóng tiền đặt cọc thuê mặt bằng mở quán bi-a dưới phố huyện. Căn nhà cấp bốn này tuy cũ kỹ và nằm sâu trong hẻm cụt, nhưng bán quách đi cho người ta làm kho chứa hàng cũng thu về được tầm chín trăm triệu.
Cứ chia đều làm ba phần, mỗi anh em cầm ba trăm triệu tiền tươi thóc thật là công bằng nhất, khỏi phải tị nạnh từng cái chân bàn chiếc ghế! Bà Quách Tuyết Quyên bước qua bậc cửa gỗ lim, đôi giày vải mềm không phát ra một tiếng động nhỏ.
Bà đứng dưới bóng cây khế già đầu hiên, lặng lẽ quan sát ba đứa con ruột cùng hai cô con dâu đang đỏ mặt tía tai tranh giành từng món đồ vật. Mà chồng bà đã chắt chiu cả đời mới sắm sửa được.
Khi ông Tấn còn nằm trên giường bệnh suốt nửa năm trời vì suy thận giai đoạn cuối, cả ba đứa con đều lấy lý do bận công tác. Bận con nhỏ hoặc bận làm ăn để trốn tránh việc vào viện trông nom. Mỗi tuần chúng chỉ ghé qua phòng bệnh đúng mười lăm phút, đặt lên đầu giường một túi cam sành héo cuống rồi vội vã chụp ảnh đăng lên mạng xã hội khoe chữ hiếu.
Mọi chi phí thuốc thang đắt đỏ và những đêm thức trắng lau rửa từng vết loét trên lưng ông đều do một tay bà Quyên tự xoay xở bằng đồng lương hưu ít ỏi của hai vợ chồng. Thấy bóng mẹ xuất hiện ngoài hiên, Mạc Thu Trinh là người đầu tiên nhận ra, liền huých nhẹ khuỷu tay vào sườn chồng.
Lê Đình Triết hắng giọng một tiếng, nhanh chóng đổi sang vẻ mặt nghiêm nghị đầy trách nhiệm. Anh ta kéo một chiếc ghế nhựa đặt ra giữa sân, vẫy tay gọi bà Quách Tuyết Quyên bằng giọng điệu trịnh trọng: Mẹ ra đây ngồi nghỉ chân uống chén nước chè đi ạ.
Nhân tiện hôm nay làm lễ trăm ngày cho bố xong xuôi, ba anh em con cùng hai dâu có chuyện hệ trọng muốn họp bàn thống nhất với mẹ luôn. Bà Quách Tuyết Quyên chậm rãi tiến lại bàn trà, ngồi xuống chiếc ghế mây quen thuộc của ông Tấn, hai tay đặt ngay ngắn trên đầu gối.
Bà nhìn lướt qua khuôn mặt của từng đứa con, giọng nói trầm ổn và rõ ràng: Các con muốn bàn chuyện bán căn nhà này rồi chia tiền như lời thằng Lộc vừa nói, hay bàn chuyện chia bộ sập gụ tủ chè trong buồng khách?
Ba anh em Triết, Bách và Lộc thoáng sững người, đưa mắt nhìn nhau đầy ngượng ngập. Nhưng sự bối rối ấy chỉ thoáng qua trong chớp mắt, bởi Mạc Thu Trinh đã nhanh nhảu đỡ lời bằng giọng ngọt xớt: Kìa mẹ, mẹ nói thế làm các con mang tiếng chết!
Chúng con bàn chuyện bán nhà hay dọn bớt đồ đạc cồng kềnh đi cũng chỉ vì lo cho sức khỏe và sự an toàn của mẹ thôi. Bố mất rồi, căn nhà cấp bốn này lại ẩm thấp, mùa mưa thì dột. Để mẹ ở một mình lủi thủi trong ngõ sâu nhỡ đêm hôm trái gió trở trời hay trượt chân ngã thì ai biết mà cấp cứu?
Thái Tường Vân lập tức gật đầu lia lịa, phụ họa theo chị dâu cả một cách ăn ý lạ thường: Chị cả nói chí phải đấy mẹ ạ! Lúc nãy tranh luận chuyện đồ đạc thì hai chị em con hơi to tiếng một chút.
Nhưng riêng chuyện phụng dưỡng mẹ lúc tuổi già thì ba anh em đã bàn bạc kỹ lưỡng và thống nhất cao độ lắm rồi. Anh cả, lấy cái bảng phân công trong cặp da ra đọc cho mẹ nghe đi! Lê Đình Triết mở khóa chiếc cặp da màu đen, rút ra một tờ giấy A4 đã được đánh máy vi tính cẩn thận, kẻ bảng chia cột rõ ràng.
Anh ta đặt tờ giấy xuống mặt bàn trước mặt bà Quách Tuyết Quyên, dùng ngón tay trỏ gõ nhẹ lên từng dòng chữ: Mẹ xem đây này, tụi con là người có ăn có học, làm gì cũng phải khoa học và công bằng.
Mỗi tháng có ba mươi ngày, ba anh em con sẽ thay phiên nhau đón mẹ về nuôi dưỡng theo hình thức luân phiên mười ngày một lượt. Từ mùng một đến mùng mười hàng tháng, mẹ ở bên căn hộ chung cư của vợ chồng con.
Từ ngày mười một đến ngày hai mươi, anh hai Bách có trách nhiệm đón mẹ sang bên nhà anh ấy. Mười ngày cuối tháng thì chú út Lộc sẽ thuê phòng trọ rộng hơn một chút để đón mẹ về ở cùng. Như vậy cả ba người con đều được báo hiếu đồng đều, không ai phải chịu thiệt thòi hay mang tiếng đùn đẩy trách nhiệm!
Bà Quách Tuyết Quyên cầm tờ giấy A4 lên, đọc lướt qua những điều khoản ghi chú chi tiết ở phía dưới bảng phân công. Trong bảng ghi rõ: nếu tháng nào có ba mươi mốt ngày thì ngày lẻ đó mẹ sẽ tự túc ăn uống tại nhà trọ của con út.
Nhưng tiền ăn ngày thứ ba mươi mốt sẽ được ba anh em chia ba, mỗi người đóng góp đúng năm mươi nghìn đồng. Thậm chí ở dòng cuối cùng còn có mục quy định: trong mười ngày ở nhà người con nào, nếu bà Quyên bị ốm đau phải đi khám bệnh vượt quá định mức bảo hiểm y tế.
Thì chi phí phát sinh phải được lập hóa đơn đỏ để cuối tháng ba anh em ngồi chia đầu người. Bà Quách Tuyết Quyên đặt tờ giấy xuống bàn, khóe môi khẽ nhích lên một nét cười nhạt đầy chua chát: Các con tính toán chi li đến từng ngày lẻ của tháng có ba mươi mốt ngày, lại còn lập cả định mức năm mươi nghìn đồng tiền cơm mỗi bữa.
Thế cứ mười ngày một lần, mẹ lại phải xách chiếc túi vải đựng vài bộ quần áo cũ. Bắt xe ôm chạy vòng quanh thành phố từ nhà đứa này sang nhà đứa khác như một quả bóng nhựa bị đá qua đá lại sao?
Lê Anh Bách cau mày, giọng bắt đầu lộ vẻ sốt ruột và khó chịu: Mẹ đừng có suy diễn tiêu cực như thế! Nhà con ở chung cư diện tích có bảy mươi mét vuông, hai đứa nhỏ lại đang tuổi ôn thi chuyển cấp.
Cho mẹ ở nhờ mười ngày trên ghế sofa phòng khách đã là cố gắng thu xếp hết sức rồi. Chứ mẹ bảo một mình nhà con gánh nuôi mẹ quanh năm suốt tháng thì vợ con con lấy chỗ đâu mà thở? Cậu út Lê Trường Lộc thấy không khí căng thẳng liền thò tay vào túi áo khoác, lôi ra một tập tờ rơi quảng cáo in trên giấy tái chế rẻ tiền, ném bộp xuống chồng giấy trên bàn.
Lộc dựa lưng vào ghế, vắt chân chữ ngũ, giọng nói thản nhiên như đang bàn chuyện mua bán một món hàng ngoài chợ: Nói thật nhé, cái phương án chia mười ngày một lượt của anh cả nghe thì hay đấy, nhưng thực tế phiền phức bỏ xừ!
Em là thanh niên chưa vợ, suốt ngày ở ngoài quán bi-a tới hai ba giờ sáng mới về, lấy thời gian đâu mà hầu cơm nước cho mẹ mười ngày cuối tháng? Thế nên hôm qua em đã tìm hiểu sẵn cho mẹ một chỗ cực kỳ hợp lý rồi, mẹ khỏi phải xách túi chạy đi chạy lại cho mỏi chân.
Bà Quách Tuyết Quyên cúi xuống nhìn tập tờ rơi bị vò nhàu nhĩ nằm cạnh chén nước chè nguội ngắt. Dòng chữ in bằng mực xanh nhòe nhoẹt hiện lên rõ mồn một: Cơ Sở Chăm Sóc Người Cao Tuổi Bình An — Giá Trọn Gói Bốn Triệu Rưỡi Một Tháng, Bao Ăn Ở Phòng Tập Thể Tám Giường.
Kẹp bên trong tờ rơi là một tờ đơn xin tự nguyện nhập viện dưỡng lão đã được điền sẵn toàn bộ thông tin cá nhân của bà Quách Tuyết Quyên. Ở góc dưới cùng bên phải, chỉ còn chừa trống duy nhất ô chữ ký của người làm đơn.
Mạc Thu Trinh vội vàng rút cây bút bi từ trong túi áo ra, mở sẵn nắp bút rồi đặt ngay ngắn lên trên tờ đơn, giọng nói vừa vỗ về vừa mang tính ép buộc: Ôi dào, chú út tuy ăn nói bộc trực nhưng lại tìm được giải pháp văn minh nhất đấy mẹ ạ!
Viện dưỡng lão Bình An ở tận dưới huyện ngoại thành, không khí trong lành, lại có sẵn tám cụ bà ở chung một phòng cho có bầu có bạn. Lương hưu của mẹ mỗi tháng được bốn triệu tám trăm nghìn đồng, đóng viện phí trọn gói bốn triệu rưỡi là vừa khít, mẹ vẫn còn dư hẳn ba trăm nghìn để mua bánh trái ăn quà vặt.
Mẹ chỉ cần ký tên vào tờ đơn tự nguyện này, rồi lăn tay vào giấy ủy quyền bán căn nhà cấp bốn cho ba anh em con giải quyết nợ nần, thế là vẹn cả đôi đường! Bà Quách Tuyết Quyên nhìn cây bút bi màu xanh nằm đè lên dòng chữ cam kết tự nguyện giao nộp toàn bộ lương hưu.
Không một giọt nước mắt nào rơi xuống gò má đã hằn sâu những nếp nhăn tuổi tác. Bà nhận ra rằng, khi người chồng hiền lành của bà vừa nhắm mắt xuôi tay được đúng một trăm ngày. Thì chút tình mẫu tử mỏng manh cuối cùng trong lòng ba đứa con cũng đã tan biến sạch sẽ theo làn khói hương.
Thứ duy nhất giữ chân chúng ngồi lại dưới mái hiên này không phải là nỗi nhớ thương người cha đã khuất hay sự lo lắng cho người mẹ già yếu, mà là mảnh đất nhỏ. Mấy món đồ gỗ cũ kỹ và quyết tâm rũ bỏ gánh nặng phụng dưỡng một cách rẻ mạt nhất.
Bà Quách Tuyết Quyên chậm rãi cầm lấy tờ đơn xin vào viện dưỡng lão giá rẻ cùng cây bút bi trên bàn. Bốn cặp mắt của Triết, Trinh, Bách, Vân cùng ánh nhìn háo hức của thằng út Lộc lập tức đổ dồn vào đầu ngón tay của bà.
Bà Quách Tuyết Quyên ngước mắt lên, giọng nói bình thản đến mức khiến cả năm người ngồi đối diện phải giật mình: Các con đã mất công in sẵn cả đơn từ, lại tính toán khít khao từng đồng lương hưu của mẹ như vậy, làm sao mẹ nỡ phụ lòng hiếu thảo của các con được.
Nhưng cái viện dưỡng lão tám người một phòng ở dưới huyện ngoại thành kia thì hơi chật chội so với tuổi già của mẹ. Các con cứ để tờ đơn này lại đây, cho mẹ đúng ba ngày để tự thu xếp đồ đạc kỷ vật của bố các con.
Sau ba ngày nữa, mẹ sẽ tự mình dọn vào viện dưỡng lão, và ký cho các con một bản văn bản pháp lý rõ ràng đến từng dấu chấm câu!
