Đêm đầu tiên nằm trên chiếc giường xếp ngoài ban công dài đằng đẵng như cả một thế kỷ. Đến mười một giờ khuya, bốn người lớn và một đứa trẻ trong nhà đã chìm vào giấc ngủ ấm áp dưới lớp chăn lông vũ trong những căn phòng bật điều hòa sưởi.
Tiếng động cơ rung lắc va vào thành sắt chiếc giường xếp tạo nên những âm thanh ken két chói tai. Đường ống thoát nước của máy giặt bị hở gioăng cao su từ tháng trước mà Hoàng Quân lười chưa gọi thợ sửa. Hơi ẩm từ sàn gạch bốc lên quyện với gió bắc rít qua khe cửa nhôm kính bị vênh, thổi tốc cả tấm chăn bông mỏng tang tôi đang đắp.
Tôi nằm co quắp trên tấm vải bạt xanh đã sờn rách viền, mỗi lần trở mình là hai cái lò xo gỉ sét lại kêu cót két. Cơn đau nhức từ hai khớp đầu gối bị thoái hóa tuổi già dội lên từng cơn buốt đến tận óc. Trong đó, con chó Poodle tên Mocha đang nằm cuộn tròn trên chiếc ổ nệm nhung hồng êm ái, bên cạnh chiếc máy sưởi gốm chạy êm ru.
Một người mẹ già sáu mươi hai tuổi bán sạch cơ nghiệp dưới quê đưa một tỷ tám trăm triệu cho con trai mua nhà. Để rồi cuối cùng, tôi lại phải nằm co ro ngoài ban công ngập nước xà phòng để nhường phòng ngủ cho một con chó cảnh. Tôi đưa bàn tay nhăn nheo, thô ráp lên che mắt, tự hỏi mình đã sai ở bước nào trong suốt cuộc đời làm mẹ này.
Năm ấy ông nhà tôi vừa mất được hai năm, tôi đang sống yên ổn trong căn nhà mái bằng rộng một trăm hai mươi mét vuông ở thị trấn Nam Định. Lương hưu kế toán hợp tác xã của tôi mỗi tháng được bốn triệu rưỡi, cộng thêm tiền cho thuê gian ki-ốt nhỏ phía trước nhà được ba triệu nữa là bảy triệu rưỡi. Ở đất thị trấn quê, số tiền ấy đủ để một bà già như tôi sống thảnh thơi, sáng đi tập dưỡng sinh, chiều sang nhà chú Thụy uống trà đàm đạo.
Thế rồi Hoàng Quân dẫn Bích Phương cùng đứa cháu nội mới sinh được hai tháng về quê vào một đêm mưa tầm tã. Hoàng Quân quỳ sụp xuống trước bàn thờ bố nó, vừa đập đầu xuống chiếu vừa khóc nấc lên từng tiếng.
— Chủ nhà trọ người ta vừa đòi tăng tiền thuê và lấy lại phòng vào cuối tháng này, còn thằng Bin thì thở khò khè suốt đêm vì tường ẩm mốc. — Giờ chủ đầu tư khu chung cư Thanh Xuân đang mở bán căn hộ ba phòng ngủ giá hai tỷ bảy trăm bảy mươi triệu đồng. — Vợ chồng con gom góp vay mượn khắp nơi mới có chín trăm bảy mươi triệu thôi. — Mẹ bán căn nhà dưới quê này đi rồi lên ở hẳn với vợ chồng con, vừa có tiền mua đứt căn hộ rộng rãi, mẹ lại được gần con gần cháu.
Đỗ Bích Phương lúc ấy còn nắm chặt lấy bàn tay tôi, áp lên má con bé đẫm nước mắt, giọng ngọt ngào như mía lùi.
— Mẹ ơi, mẹ có mỗi một mình anh Quân là con trai độc nhất, của cải của mẹ trước sau gì chẳng để lại cho anh Quân và cháu đích tôn. — Mẹ bán nhà sớm đưa tiền cho chúng con an cư lạc nghiệp, con xin thề trước vong linh bố chồng sẽ coi mẹ như mẹ ruột, không bao giờ để mẹ thiệt thòi!
Chỉ trong vòng mười ngày, tôi chấp nhận bán căn nhà gắn bó suốt bốn mươi năm cuộc đời với giá một tỷ tám trăm triệu đồng. Thấp hơn giá thị trường gần hai trăm triệu vì cần tiền gấp. Nhưng có một chi tiết mà Bích Phương không hề hay biết, và bản thân Hoàng Quân vì quá lóa mắt trước cọc tiền một tỷ tám cũng đã quên bẵng đi mất. Hai ngày trước khi chuyển khoản số tiền một tỷ tám trăm triệu đồng đó vào tài khoản của Quân, người bạn chiến đấu cũ của chồng tôi đã dẫn con trai ông ấy tới gặp tôi. Đó là luật sư Trần Đình Bách, một luật sư kỳ cựu chuyên xử lý các vụ tranh chấp tài sản gia đình tại Hà Nội. Nghe tôi kể chuyện bán hết nhà cửa để đưa tiền cho con trai mua chung cư đứng tên hai vợ chồng nó, cậu Bách đã thở dài khuyên tôi một câu chí tình.
— Bác Lựu ạ, cháu không nghi ngờ lòng hiếu thảo của anh Quân lúc này, nhưng lòng người trước đồng tiền và năm tháng rất dễ đổi thay. — Bác trao đi một tỷ tám trăm triệu đồng tiền mặt mà không có bất kỳ văn bản ràng buộc pháp lý nào là quá mạo hiểm. — Nhỡ sau này vợ chồng anh ấy cơm không lành canh không ngọt, hoặc khi con cái họ lớn khôn không cần bác chăm bẵm nữa, bác sẽ không còn một tấc đất cắm dùi. — Bác nghe cháu. — Hãy dẫn anh Quân đến văn phòng công chứng ký một bản Hợp đồng vay tài sản kèm thỏa thuận xác lập quyền hưởng giá trị tương ứng tỷ lệ vốn góp 65% căn hộ.
Hôm đó, để Hoàng Quân tự nguyện ký vào văn bản công chứng mà không sinh lòng nghi kỵ, tôi đã nói với nó theo đúng cách mà cậu Bách bày cho. Tôi bảo Quân rằng mẹ đưa hết một tỷ tám cho con mua nhà đứng tên chung hai vợ chồng. Mẹ chỉ sợ sau này nhỡ cái Phương thay lòng đổi dạ đòi ly hôn chia nửa căn nhà thì tiền của bố mẹ mất trắng về tay nhà ngoại. Tôi dặn nó cứ ký tờ hợp đồng vay tiền quy đổi thành 65% giá trị căn hộ này với mẹ tại phòng công chứng để mẹ cất kỹ trong két sắt.
Nghe thấy lý lẽ "phòng ngừa vợ bỏ chia tài sản", bản tính ích kỷ và khôn lỏi của Hoàng Quân lập tức trỗi dậy. Nó giấu nhẹm Bích Phương, lén đi cùng tôi đến văn phòng công chứng ký tên và lăn dấu vân tay đỏ chói vào từng trang hợp đồng. Vì quá vội vàng, Quân chẳng thèm đọc kỹ điều khoản phụ lục về nghĩa vụ phụng dưỡng và chế tài thu hồi tài sản khi ngược đãi, trục xuất người cho vay.
Suốt bảy năm qua, bản hợp đồng gốc có dấu đỏ ấy cùng toàn bộ sao kê ngân hàng chuyển khoản một tỷ tám trăm triệu đồng vẫn nằm im lìm dưới đáy chiếc két sắt gang. Tôi đã từng cầu mong bản thân sẽ không bao giờ phải mở chiếc hộp nhựa chống ẩm ấy ra. Tôi đã từng tự nhủ rằng, ngày mình nhắm mắt xuôi tay, tôi sẽ tự tay đốt tờ giấy ấy thành tro để căn hộ hoàn toàn thuộc về con cháu.
Ngoài trời vẫn còn tối đen như mực, mưa phùn gió bấc rít từng cơn lạnh cắt da. Tôi vừa chợp mắt được hơn hai tiếng đồng hồ, cả người sốt hầm hập, đầu óc quay cuồng vì nhiễm lạnh và hơi nước xà phòng dưới sàn.
— Này bà Lựu, năm giờ rưỡi sáng rồi còn nằm ườn ra đấy ngủ nướng à! — Dậy ngay đi chợ mua nửa cân thăn bò tươi với bánh phở về nấu phở bò cho ông nhà tôi ăn sáng rồi còn uống thuốc bổ huyết áp! — Tiện thể vào nhà tắm giặt tay luôn chậu quần áo lót với mấy cái khăn len của mẹ con cái Phương đi nhé, quay máy giặt nó dão hết sợi vải đắt tiền ra đấy!
Đặt bàn chân trần sưng tấy xuống nền gạch ban công ướt lạnh, tôi run rẩy kéo cửa kính bước vào phòng khách. Thấy mặt tôi đỏ gay vì sốt, bà Sương chẳng những không hỏi han một câu mà còn lấy tay phẩy phẩy trước mũi, lùi lại hai bước như tránh tà.
— Khẩn trương vào bếp đun nước pha trà mạn cho ông Quát đi, nhà có người già ở quê lên giúp việc mà cứ phải để khách nhắc nhở từng tí một thế à!
Cả buổi sáng hôm đó, trong cơn sốt ba mươi tám độ rưỡi, tôi vẫn lặng lẽ nấu xong nồi canh sườn non hầm củ sen từ chỗ sườn mua chiều hôm qua. Tôi định bụng trưa nay sẽ múc một bát nhỏ cho riêng mình để ăn lấy sức uống thuốc hạ sốt.
Thằng Bin, đứa cháu nội mà tôi đã thức trắng hàng trăm đêm bế vác trên vai khi nó sốt mọc răng, vừa bước vào nhà đã quẳng cặp sách xuống sàn. Nó chạy ùa vào phòng ngủ cũ của tôi, ôm chầm lấy con chó Poodle Mocha rồi bế thốc ra phòng khách.
Tôi từ trong bếp bưng bát canh sườn non vừa hâm nóng bước ra, mỉm cười định gọi cháu lại rửa tay ăn cơm.
— Khiếp quá, bà nội đừng lại gần con với em Mocha! — Người bà nội toàn mùi dầu gió với mùi chăn mốc ngoài ban công thôi, hôi chết đi được ấy!
Tôi sững người, đôi bàn tay đang bưng bát canh sườn khựng lại giữa không trung.
— Bin... sao cháu lại nói bà nội thế, hôm nay bà hầm canh sườn non củ sen mà Bin thích ăn nhất đây này...
— Con không thèm ăn canh của bà nấu đâu, bà ngoại bảo tay bà nội bẩn lắm! — Mẹ Phương bảo bà nội ở quê nghèo rớt mồng tơi, không có nhà ở nên phải lên đây ăn bám tiền của bố mẹ con. — Bà nội về quê nhanh lên để bố con vứt cái giường sắt xấu xí kia đi, lấy chỗ ban công trồng chậu xương rồng với làm sân chơi cho em Mocha!
Từng câu chữ ngây ngô nhưng độc địa từ miệng đứa cháu ruột thịt như những mũi dao nhọn đâm thẳng vào lồng ngực tôi. Bích Phương đang ngồi tỉa móng tay trên ghế sofa, nghe con trai nói vậy liền bật cười khúc khích, ánh mắt đầy vẻ đắc ý liếc nhìn tôi.
— Ôi giồi ôi, đúng là trẻ con chẳng biết nói dối bao giờ, mẹ đừng chấp cháu nó nhé, mà mẹ nấu canh sườn non đấy à, đưa đây con xem nào!
Ngay trước mắt tôi, con dâu dùng đũa gắp toàn bộ năm miếng sườn non ngon nhất trong bát của tôi, thả thẳng vào chiếc đĩa inox đựng thức ăn của con chó Poodle dưới sàn! Trong bát sứ trên tay tôi chỉ còn trơ lại vài lát củ sen vụn và lớp nước canh loãng thếch đã nguội ngắt.
— Để phần cho con Mocha nó gặm bổ sung canxi cho mượt lông, chứ mẹ già rồi ăn nhiều thịt mỡ lại máu nhiễm mỡ, chỉ tổ tốn tiền thuốc thang của anh Quân thôi!
Con chó cảnh ngoạm lấy miếng sườn non tôi ninh suốt ba tiếng đồng hồ, nhai rau ráu trên sàn gỗ. Bà Sương và ông Quát ngồi trên sofa nhìn cảnh tượng ấy thì cười ha hả, tấm tắc khen con chó khôn và khen Bích Phương biết chăm thú cưng.
Tôi đứng giữa căn bếp lạnh lẽo, nhìn xuống bát nước canh loãng trên tay, rồi nhìn sang đứa cháu nội đang vỗ tay reo hò bên cạnh con chó. Sợi dây tình thân cuối cùng cột chặt tôi vào căn hộ này suốt bảy năm qua vừa bị chính tay bố mẹ nó và ông bà ngoại nó cắt đứt hoàn toàn.
Tôi lặng lẽ đặt bát nước canh nguội ngắt xuống mặt bàn đá, tháo chiếc tạp dề vải đã bạc màu treo lên móc tường, rồi quay lưng bước thẳng ra ngoài ban công. Đợi khi tiếng cười nói bên trong phòng ăn vang lên rôm rả, tôi rút chiếc điện thoại phím bấm từ trong túi áo len, bấm gọi cho luật sư Trần Đình Bách.
— Cậu Bách đấy à, tôi là bác Lựu đây. — Cậu giúp tôi trích lục hồ sơ công chứng năm xưa và cử người làm thủ tục định giá căn hộ 1806 theo giá thị trường hiện tại ngay trong tuần này nhé. — Bảy năm làm bảo mẫu không công của tôi kết thúc rồi, giờ là lúc tôi phải lấy lại cả gốc lẫn lãi của một tỷ tám trăm triệu đồng kia!
