Cánh cửa gỗ lim vừa mở ra, gió lạnh chiều ba mươi Tết ùa vào phòng khách cùng tiếng cười nói rôm rả. Đinh Quốc Bảo chạy vội ra tận bậc thềm, khúm núm cúi đầu đón bố mẹ vợ và cậu em vợ như đón bậc bề trên. Đi đầu là ông Tạ Đức Thịnh, sáu mươi tuổi, khoác chiếc áo măng tô dạ màu lông chuột, tay chống gậy gỗ. Ông ta vốn chỉ là một viên chức hành chính nghỉ hưu, nhưng lúc nào cũng hất hàm ra vẻ gia giáo quyền quý. Đi sát bên cạnh là bà Chu Lệ Thu, năm mươi bảy tuổi, khoác chiếc áo lông chồn giả dày sụ.
Trên cổ và mười ngón tay bà Chu Lệ Thu đeo kín các loại nhẫn đá màu và vòng cẩm thạch bản to. Theo sau lưng họ là Tạ Anh Tuấn, hai mươi bảy tuổi, cậu quý tử độc nhất của nhà họ Tạ. Tạ Anh Tuấn nhuộm tóc màu khói sáng, mặc bộ vest kẻ sọc bóng bẩy, tay lúc lắc chùm chìa khóa xe mượn. Mang tiếng là đến nhà thông gia ăn cỗ tất niên chiều ba mươi Tết, nhưng cả ba người họ đi tay không. Thứ duy nhất Tạ Anh Tuấn xách theo là một giỏ quà tết bọc giấy bóng kính đã nhăn nhúm ở góc.
Tôi nhìn thoáng qua nhãn mác hộp bánh quy trong giỏ quà, nhận ra ngay đó là hàng khuyến mãi siêu thị. Thậm chí hạn sử dụng in trên nắp hộp chỉ còn chưa đầy hai tuần nữa là hết hạn. Ấy vậy mà Đinh Quốc Bảo vẫn đón lấy bằng hai tay, miệng xuýt xoa khen bố mẹ vợ chu đáo hết lời: — Ôi, bố mẹ và chú Tuấn sang ăn cơm với vợ chồng con là quý lắm rồi, còn mua quà cáp làm gì cho tốn kém! Bà Chu Lệ Thu vừa bước vào phòng khách đã lấy chiếc khăn tay lụa che mũi, nhăn mặt phẩy tay liên tục.
— Khiếp quá Đào ơi, nhà con không bật máy hút mùi công suất lớn hay sao mà toàn mùi thức ăn thế này! — Cái áo lông chồn mẹ mới mua hơn hai chục triệu mà ám mùi cá kho với mùi dầu mỡ thì hỏng hết cả. Tạ Hồng Đào lập tức chạy ra đỡ lấy túi xách của mẹ đẻ, giọng nịnh nọt ngọt xớt: — Tại mẹ chồng con cứ quen kiểu nấu nướng nhà quê, hầm cá với ninh xương từ sáng đến giờ đấy mẹ ạ. — Mẹ với bố và cậu Tuấn ngồi nghỉ uống ngụm nước cam đi, con dọn mâm xong hết rồi, vào ăn nóng luôn!
Tôi đứng ở ngưỡng cửa phòng ăn, đã thay một chiếc áo bà ba lụa màu nâu trầm sạch sẽ, phẳng phiu. Dù đôi chân vẫn đang nhức buốt sau tám tiếng đứng bếp, tôi vẫn giữ phép lịch sự của người chủ nhà. Tôi bước ra hơi cúi đầu chào hai vị thông gia với giọng điềm đạm: — Ông bà thông gia và cậu Tuấn mới sang, ngoài trời đang gió lạnh, mời ông bà vào bàn dùng bữa tất niên. Ông Tạ Đức Thịnh chỉ hừ nhẹ một tiếng trong cổ họng, mắt nhìn lên trần nhà chứ không thèm nhìn tôi.
Bà Chu Lệ Thu thì liếc xéo từ đầu xuống chân tôi, bĩu môi nói mát mẻ: — Bà thông gia ở nhà sướng thật đấy, chỉ việc quanh quẩn trong bếp chứ chẳng phải giao tiếp xã hội như tôi. — Sáng giờ tôi phải đi làm đẹp ở thẩm mỹ viện với mấy bà phu nhân, mỏi hết cả lưng đây này. Tạ Anh Tuấn thì chẳng buồn mở miệng chào lấy một câu, đi thẳng vào bàn ăn rồi kéo chiếc ghế chủ vị ngồi phịch xuống. Cậu ta rút điện thoại ra bấm trò chơi, gác hẳn một chân lên thanh giằng dưới gầm bàn gỗ gụ.
Tôi không nói gì, lặng lẽ quay vào bàn ăn để chuẩn bị xới cơm và múc canh ra bát. Thế nhưng khi nhìn xuống mặt bàn tròn trải khăn thêu trắng muốt, ánh mắt tôi bỗng khựng lại. Trên mặt bàn xoay bày mười hai món cỗ thịnh soạn, Tạ Hồng Đào đã xếp bộ bát đũa sứ xương mạ vàng. Những chiếc bát sứ trắng tinh khôi viền vàng óng ánh, đặt cạnh những đôi đũa mạ vàng khắc hình chim hạc. Nhưng tôi đếm đi đếm lại, quanh chiếc bàn tròn rộng rãi có sáu chiếc ghế gỗ gụ, cô ta đã cất đi một chiếc ghế.
Trên mặt bàn chỉ bày đúng năm chiếc bát sứ xương và những đôi đũa vàng sáng loáng. Một chỗ cho ông Tạ Đức Thịnh, một chỗ cho bà Chu Lệ Thu, một chỗ cho cậu ấm Tạ Anh Tuấn. Và hai chỗ còn lại dành cho vợ chồng Đinh Quốc Bảo cùng Tạ Hồng Đào. Hoàn toàn không có bát đũa và cũng không có chỗ ngồi dành cho tôi, người đã nấu ra mâm cỗ này. Khi ông Tạ Đức Thịnh, bà Chu Lệ Thu và Đinh Quốc Bảo lần lượt kéo ghế ngồi vào đúng năm vị trí ấy.
Tôi đứng cạnh bàn ăn, nhìn thẳng vào Tạ Hồng Đào đang cầm muôi múc canh bóng thả, giọng bình tĩnh hỏi: — Hồng Đào, nhà mình hôm nay có sáu người ăn tất niên, sao con chỉ bày năm bộ bát đũa trên bàn? — Còn chiếc ghế gỗ thứ sáu ở đầu bàn này, sao con lại đem cất vào góc tường thế kia? Không khí quanh bàn ăn chững lại một nhịp, nhưng chẳng ai trên bàn tỏ ra ngạc nhiên hay bối rối. Như thể việc gạt tôi ra khỏi mâm cơm chiều ba mươi Tết đã được họ thống nhất từ trước.
Tạ Hồng Đào đặt chiếc muôi sứ xuống, quay sang nhìn tôi với ánh mắt vừa trịch thượng vừa thản nhiên. Cô ta chỉ tay vào chiếc hộp gấm xanh lục bảo đặt trên tủ rượu, cất giọng tỉnh bơ: — À, bộ bát đũa sứ xương mạ vàng nhập khẩu này người ta thiết kế theo bộ tiêu chuẩn năm người thôi mẹ ạ. — Bốn đôi đũa vàng họa tiết long phụng dành cho bố mẹ con và vợ chồng con, thêm một đôi cho cậu Tuấn. — Bàn ăn bày mười hai món đã chật kín rồi, kê thêm ghế thứ sáu vào trông chật chội, mất hết thẩm mỹ.
Nói đoạn, Tạ Hồng Đào bước nhanh về phía kệ bếp góc tường, nơi để những đồ tạp vật cũ kỹ. Cô ta cầm lên một chiếc bát sứ cũ kỹ đã sứt một miếng hình răng cưa ở ngay vành miệng. Đó là chiếc bát cũ mà hàng ngày cô ta vẫn bắt tôi dùng để đựng tóp mỡ thừa hoặc hứng dầu chiên. Ngay trước mắt bố mẹ đẻ và chồng mình, Tạ Hồng Đào thản nhiên cầm chiếc bát sứt miệng ấy tiến lại bàn ăn. Cô ta dùng đũa gạt hai miếng cổ gà toàn xương, chiếc đầu cá trắm kho và mấy cọng măng già vào bát.
Sau đó, cô ta múc một muôi nước canh bóng đã nguội ở rìa bát lớn đổ tràn lên trên đống thức ăn đầu thừa đuôi thẹo. Tạ Hồng Đào bưng chiếc bát sứt miệng đặt phịch xuống mặt bàn inox lạnh ngắt ngay cạnh bồn rửa bát. Dưới chân bồn rửa bát đầy ứ xoong nồi bẩn chưa kịp cọ là một chiếc ghế đẩu bằng nhựa xanh thấp lè tè. Tạ Hồng Đào phủi tay, quay lại nhìn tôi cười nhạt: — Đấy, con múc riêng cho mẹ một bát đầy đủ cả gà cả cá cả canh rồi đấy nhé, khỏi mất công gắp!
— Hôm nay nhà có khách quý là bố mẹ đẻ và em trai con, toàn người lịch sự trên phố cả. — Mẹ vốn là người nhà quê, quanh năm làm bạn với tơ tằm bếp núc, ngồi chung bàn bố mẹ con mất tự nhiên. — Thôi mẹ chịu khó ngồi ra chiếc ghế đẩu cạnh bồn rửa bát kia ăn tạm cho nó thoải mái, ấm cúng nhé! Từng lời nói của Tạ Hồng Đào vang lên giữa căn phòng sáng trưng ánh đèn chùm, rõ ràng và tàn nhẫn. Tám tiếng đồng hồ tôi đứng bếp chịu đựng đôi chân sưng tấy để nấu ra mười hai món cỗ tất niên.
Đổi lại, trên chính chiếc bàn ăn bằng gỗ gụ do tôi bỏ tiền mua, trong chính ngôi nhà mang tên tôi. Tôi lại không có nổi một chiếc bát lành lặn và một chỗ ngồi tử tế trong bữa cơm chiều ba mươi Tết. Trên bàn ăn, bà Chu Lệ Thu vừa dùng đôi đũa mạ vàng gắp miếng giò hoa ngũ sắc vừa gật gù tán thưởng: — Con Đào tính thế là hợp lý đấy bà thông gia ạ, người biết điều thì nên tự biết vị trí của mình. — Bát đũa sứ xương mạ vàng này đắt tiền lắm, tay bà thông gia thô ráp nhỡ làm rơi vỡ một cái thì mất dông cả năm.
Ông Tạ Đức Thịnh cũng nâng ly rượu vang đỏ lên nhấp một ngụm, khẽ giọng dạy đời: — Phong tục xưa nay có câu khách đến nhà không gà thì vịt, chủ nhà nhường chỗ cho thông gia là phải đạo. — Bà thông gia ngồi dưới góc bếp vừa ăn vừa trông nồi canh nóng để châm thêm cho chúng tôi là tiện nhất. Còn Tạ Anh Tuấn thì cười khẩy, gắp nguyên chiếc đùi gà trống thiến to nhất bỏ vào bát sứ xương của mình: — Chị Đào nói chuẩn đấy, nhìn bàn tay bà già toàn vết chai sần ngả màu vàng khè, ngồi cạnh làm em mất cả ngon!
Giữa những lời miệt thị trơ trẽn của cả gia đình thông gia, tôi không nhìn họ lấy một cái. Tôi quay sang nhìn thẳng vào Đinh Quốc Bảo, đứa con trai duy nhất đang ngồi ở chiếc ghế cạnh Tạ Hồng Đào. Nó đang mặc chiếc áo sơ mi lụa tơ tằm cao cấp mà chính tay tôi đã thức ba đêm để may cho nó diện Tết. Tôi nhìn sâu vào mắt con trai, giọng tôi trầm xuống, không run rẩy nhưng lạnh như nước giếng mùa đông: — Quốc Bảo, con cũng nghĩ mẹ của con không xứng ngồi vào mâm cơm tất niên trong ngôi nhà này sao?
Đinh Quốc Bảo thoáng chột dạ, ánh mắt nó né tránh cái nhìn thẳng thắn của tôi, trán lấm tấm mồ hôi. Thế nhưng chỉ cần Tạ Hồng Đào ở bên cạnh đá nhẹ vào ống chân nó dưới gầm bàn và hắng giọng một tiếng. Chút lương tri yếu ớt cuối cùng trong người Đinh Quốc Bảo lập tức tan biến không còn một dấu vết. Nó đứng dậy, nhưng không phải để kéo ghế mời mẹ vào bàn, cũng không phải để trách mắng người vợ hỗn láo. Mà nó bước tới ống đũa cũ cạnh bếp gas, rút ra một đôi đũa tre đã mốc đen và lệch cả hai đầu.
Đinh Quốc Bảo nhét đôi đũa tre mốc vào tay tôi, rồi ấn nhẹ vai tôi đẩy về phía chiếc ghế đẩu cạnh bồn rửa bát. Nó hạ giọng thì thầm bên tai tôi, nhưng giọng điệu lại đầy sự sốt ruột và trách móc ngược lại mẹ mình: — Mẹ kỳ quá, hôm nay là chiều ba mươi Tết, bố mẹ vợ với cậu Tuấn mới sang nhà mình ăn bữa cơm! — Hồng Đào nó đã nói thế thì mẹ cứ nhịn một chút, ngồi xuống góc bếp ăn đi cho nhà cửa êm ấm! — Có mỗi chỗ ngồi ăn cơm thôi mà mẹ cũng định làm mặt nặng mày nhẹ để con mất mặt với nhà vợ à?
Tôi nhìn xuống đôi đũa tre mốc lệch đầu trong lòng bàn tay mình, rồi nhìn sang chiếc bát sứ sứt miệng. Trong chiếc bát sứt ấy, chiếc đầu cá trắm kho nằm chổng ngược bên cạnh hai cái cổ gà trơ xương. Một làn hơi lạnh buốt chạy dọc sống lưng tôi, nhưng lạ thay, trái tim tôi lại không còn nhói đau nữa. Khi một người mẹ đã nhìn thấy tận đáy sự bạc bẽo của đứa con mình mang nặng đẻ đau chín tháng mười ngày. Thì mọi sợi dây máu mủ tình thân chỉ còn là một tờ giấy trắng đã bị chính tay nó xé vụn.
Tôi khẽ ngước mắt nhìn lên bức tường đối diện, nơi chiếc đồng hồ gỗ mun đang lặng lẽ chạy từng nhịp kim giây. Sau lớp kính sẫm màu ở góc số mười hai, một chấm sáng hồng ngoại nhỏ xíu đang thu trọn mọi hình ảnh và âm thanh. Tôi không gào khóc, không hất đổ chiếc bát sứt, cũng không đôi co thêm bất kỳ một lời nào với bọn họ. Bàn tay tôi bình thản cầm lấy chiếc bát sứt miệng, rồi ngồi xuống chiếc ghế đẩu nhựa thấp lè tè cạnh bồn rửa bát. Bởi tôi biết rõ, bữa tiệc tất niên với bốn đôi đũa vàng trên kia, chính là bữa cơm cuối cùng của họ dưới mái nhà này.
